Klokkenluiderswet: hoe veilig wantoestanden op het werk melden

Stel je voor; je ziet een misbruik in je werkomgeving: veiligheidsvoorschriften worden overtreden, je ziet gevaar voor medewerkers of het milieu, of is er sprake van frauduleus gedrag binnen het bedrijf. Het kan lastig zijn om te verwerken wat je meegemaakt hebt en nog lastiger om te weten wat je precies als werknemer in die situaties moet en kunt doen. Je wil namelijk niet dat een melding ten koste gaat van jouw job. Sinds 2023 worden werknemers die wantoestanden op de werkvloer melden, ook wel klokkenluiders of whistleblowers genoemd nog meer beschermd door de wet. In deze blog leggen we uit wat er in de wet staat om klokkenluiders te beschermen. 
 

 

Wat is een klokkenluider of whisteblower? 

Een klokkenluider (ook wel whisteblower genoemd) is iemand die wantoestanden binnen een organisatie meldt. Dat kan variëren van kleine overtredingen tot ernstige misdrijven. Het doel van de klokkenluiderswetgeving is om ervoor te zorgen dat werknemers, stagiaires, vrijwilligers en leveranciers die dergelijke wantoestanden melden, niet gestraft of benadeeld worden. 

 

 
Wat zijn de rechten van een klokkenluider? 

In 2023 zijn er belangrijke wijzigingen doorgevoerd in de wetgeving rondom klokkenluiders. Deze wijzigingen zijn bedoeld om de bescherming en rechten van klokkenluiders te versterken. Enkele belangrijke punten hierin zijn:  

• Wanneer je als klokkenluider wordt benadeeld door je werkgever, moet de werkgever bewijzen dat dit niet gebeurt vanwege de melding. Er moet een andere reden zijn;
• Meer mensen worden nu beschermd. Niet alleen werknemers en ambtenaren, maar ook ex-werknemers, vrijwilligers, sollicitanten, stagiaires, zelfstandigen en aandeelhouders;
• Klokkenluiders worden beschermd indien het gaat om inbreuken:
  • die de financiële belangen van de Europese Unie schaden;
  • in verband met de interne markt, met inbegrip van inbreuken op de Unieregels inzake mededinging en staatssteun;
  • die betrekking hebben op de volgende gebieden:
    • financiële diensten, producten en markten, voorkoming van witwassen van geld en terrorismefinanciering;
    • overheidsopdrachten;
    • financiële diensten, producten en markten, voorkoming van witwassen van geld en terrorismefinanciering;
    • productveiligheid en productconformiteit;
    • veiligheid van het vervoer;
    • bescherming van het milieu;
    • stralingsbescherming en nucleaire veiligheid;
    • veiligheid van levensmiddelen en diervoeders, diergezondheid en dierenwelzijn;
    • volksgezondheid;
    • consumentenbescherming;
    • bescherming van de persoonlijke levenssfeer en persoonsgegevens, en beveiliging van netwerk- en informatiesystemen;
    • bestrijding van belastingfraude;
    • sociale fraudebestrijding. 

De volledige wetgeving vind je hier.  

• Werkgevers moeten nu strengere regels volgen voor hoe ze omgaan met meldingen op het werk. Die regels beschrijven o.a. dat de melder binnen zeven dagen een ontvangstbevestiging moet ontvangen en de werkgever moet duidelijk aangeven hoe zij omgaan met de behandeling van de melding;
• Mensen in de naaste omgeving van de klokkenluiders, zoals vertrouwenspersonen, familie of collega's, worden ook beschermd. 

 
 

Wat betekent de bescherming van klokkenluiders voor jou? 

De klokkenluiderswet beschermt jou als werknemer op verschillende manieren. In de eerste plaats zorgt het ervoor dat je veilig bent wanneer je een melding doet. De wetgeving voorkomt dat je werkgever je kan benadelen als je eerlijk vertelt wat er fout gaat.  

Daarnaast worden werkgevers nu strenger gecontroleerd en moeten ze serieus omgaan met meldingen van problemen, en er op een goede manier op reageren. Dat draagt bij aan een veiligere en eerlijkere werkomgeving voor alle medewerkers. 
 

 

Wat kan je doen als je getuige bent van een wantoestand? 

 

• Stap 1: Zorg ervoor dat je de feiten kent en dat je bewijs hebt om je beweringen te ondersteunen;
• Stap 2: Meld de wantoestand bij de juiste persoon of instantie. Dit kan een interne of externe meldingskanaal zijn:
  • Ben je werkzaam bij een organisatie met meer dan 50 werknemers? Dan is je werkgever verplicht om een intern meldingskanaal en procedure te hebben. Raadpleeg hiervoor het intranet van je werk of een ander intern communicatiekanaal;
  • Ben je werkzaam bij een organisatie met minder dan 50 werknemers? Dan is je werkgever niet verplicht om een intern meldingskanaal te hebben. Je kan je melding bij een bevoegde overheidsinstanties registreren;
  • Ben je werkzaam als uitzendkracht? Contacteer je uitzendkantoor en vraag naar de meldingsprocedure die bij je opdrachtgever geldt;
• Stap 3: Wees duidelijk en beknopt en voeg de bewijslast toe.